Op de ene woonlocatie worden bijna-incidenten regelmatig gemeld. Op een andere locatie, met een vergelijkbare groep cliënten, blijft het stil. Wat zegt dat verschil? Misschien gebeuren er minder incidenten, maar het kan ook zo zijn dat medewerkers twijfelen wanneer ze moeten melden, kost het melden te veel tijd of horen ze nooit wat er met hun melding gebeurt. Om de kwaliteit te borgen binnen de ouderen- en gehandicaptenzorg popt daarom een belangrijke vraag op: hoe krijg je inzicht in de meldcultuur achter de cijfers?
Een fout met het toedienen van medicatie, een val of een situatie die op het nippertje goed afliep… Meldingen Incident Cliënt (MIC) gaan over incidenten met cliënten en geven je inzicht in wat er tijdens het verlenen van zorg gebeurt. Meldingen Incident Medewerker (MIM) maken zichtbaar wat medewerkers overkomt, bijvoorbeeld bij een incident waarbij hun veiligheid in gevaar is, zoals bij agressie-incidenten.
De exacte benamingen en indelingen van MIC- en MIM-meldingen kunnen per organisatie verschillen, maar beide soorten meldingen hebben een simpel doel: de zorg en het werk veiliger en beter maken.
Dat lukt alleen als medewerkers weten wat ze moeten melden en erop vertrouwen dat hun melding serieus wordt genomen. Stel: op een bepaalde woonlocatie zijn twee cliënten bijna vlak na elkaar gevallen. De incidenten worden door het team besproken tijdens de overdracht, maar niet geregistreerd omdat zij het gevoel hebben de situatie te hebben opgelost.
Zo komt een mogelijk terugkerend risico (zeker omdat twee cliënten bijna vielen) niet op de radar van de afdeling kwaliteitsmanagement en kunnen andere teams, met dezelfde soort woonomstandigheden, er niet van leren.
Zo zie je dat een stijging van het aantal meldingen niet per se betekent dat je slecht bezig bent. Het kan er juist op wijzen dat een bepaald team of een bepaalde collega incidenten eerder herkent, makkelijker bespreekbaar maakt en beter registreert. Andersom bewijst een laag aantal meldingen niet per se dat er nooit iets misgaat. Een meldcijfer krijgt pas betekenis als je weet hoe en onder welke omstandigheden het tot stand kwam.
Geen één locatie werkt precies hetzelfde. In een grotere verpleeghuisafdeling gebeuren andere situaties dan in een kleinschalige woonvorm voor mensen met een verstandelijke beperking. Sommige teams zijn groter of kleiner, bepaalde collega’s hebben meer of minder ervaring en de verschillende teamleiders kiezen allemaal voor een eigen aanpak. Dat merk je ook aan de manier waarop een team met incidenten omgaat.
Neem de reactie op een melding: als een leidinggevende eerst vraagt wie er een fout heeft gemaakt en dit “bestraft”, denkt die medewerker de volgende keer misschien twee keer na om iets te melden. Zeker wanneer het om een bijna-incident gaat of om iets wat het team zelf al heeft opgelost.
Begint het gesprek met de vraag wat er gebeurde en wat collega’s nodig hebben om herhaling te voorkomen? Dan wordt melden een stuk minder spannend.
Soms zit de drempel om te melden in iets praktisch:
Wil je de meldingsbereidheid van een team of een locatie verbeteren? Begin dan niet met de opdracht “jullie moeten vaker melden”. Loop liever samen met een paar medewerkers een herkenbare situatie door. Gebruik een voorbeeld van een bijna-val, een medicatiefout of een incident waarbij een collega betrokken was en neem samen door:
Zo’n gesprek brengt goed in kaart waar het knelpunt zit. Misschien hebben collega’s behoefte aan concrete voorbeelden van wat meldwaardig is, vraagt het formulier te veel tijd of pakt de teamleider meldingen wel zorgvuldig op, maar vergeet die vervolgens het team mee te nemen in de opvolging.
Maak daarna ruimte om één melding samen te bespreken. Wat ging er aan de gebeurtenis vooraf? Speelt er iets in de werkwijze of overdracht? En wat ging juist goed, waardoor het incident geen grotere gevolgen had?
Als iedere locatie incidenten op een andere manier registreert, is het bijna onmogelijk om patronen te herkennen. Spreek daarom organisatiebreed af:
Met die gezamenlijke basis kun je locaties en teams vergelijken. Alleen vraagt dat om meer dan twee kolommen waarin je de aantallen naast elkaar zet. Want tien meldingen van valincidenten op een grote locatie met cliënten met een hoog risico op vallen, betekenen iets anders dan tien meldingen op een kleine locatie. Ook kan een team dat veel meldt het juist gewend zijn om bijna-incidenten serieus te nemen.
Ga daarom met de locaties in gesprek over wat je ziet. Welke voorvallen bespreken ze wel in het team, maar melden ze niet? Welke meldingen keren steeds terug? Hebben collega’s het gevoel dat hun meldingen tot veranderingen leiden?
De antwoorden helpen je om de cijfers te begrijpen. Zo ontstaat ruimte om van elkaar te leren.
Voor medewerkers is de opvolging misschien wel het duidelijkste signaal van een gezonde meldcultuur. Ze nemen de moeite om iets vast te leggen, dus willen ze daarna weten dat iemand ernaar kijkt. Wie pakt de melding op? Wat is er concreet mee gedaan? Werkte de gekozen oplossing ook echt?
Maak die terugkoppeling klein en concreet. Vertel bijvoorbeeld tijdens een teamoverleg dat meerdere medicatiemeldingen aanleiding waren om een stap in de overdracht aan te passen. Vraag een paar weken later of die nieuwe werkwijze helpt. Ook wanneer een melding niet tot een wijziging leidt, is het waardevol om uit te leggen waarom.
Bij ernstige gebeurtenissen moet bovendien duidelijk zijn wie beoordeelt of een melding aan de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) nodig is. De Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) kent daarvoor specifieke meldplichten, onder andere bij calamiteiten en geweld in de zorgrelatie. Dat is iets anders dan een interne MIC- of MIM-melding.
Medewerkers hoeven die beoordeling niet zelf te doen, maar moeten wel weten bij wie zij hun zorgen direct kunnen neerleggen. Een goede meldcultuur kun je uiteindelijk niet aflezen aan het aantal meldingen alleen. Je ziet het terug in de gesprekken op een locatie, in de reactie op een melding en in wat teams daarna veranderen.
Welke melding leverde jouw organisatie onlangs een waardevol inzicht op? En hebben de andere locaties dat inzicht ook meegekregen?
Meer meldingen kunnen ook een positief signaal zijn. Dat merkte De Waalboog, een organisatie in de ouderenzorg, nadat zij haar meldproces digitaliseerde. Meldingen komen nu automatisch bij de juiste verantwoordelijke terecht en kwartaalrapportages helpen om trends te herkennen. Het aantal gemelde incidenten steeg.
Volgens Liesbeth Bögels, beleidsmedewerker Kwaliteit en Veiligheid, betekent dit dat de drempel om te melden voor collega’s lager is geworden. Meer meldingen geven De Waalboog zo meer aanknopingspunten om actie te ondernemen.
Meer lezen over dit topic? Lees het klantverhaal van De Waalboog.
Vraag de brochure aan zodat je alle informatie gemakkelijk bij de hand hebt.
Zelf ontdekken wat Zenya kan? Vraag een demo aan. We laten het je graag zien.
Met Zenya bundel je alle incidentmeldingen op één plek en richt je het meldproces in op een manier die past bij jouw ouderen- en gehandicaptenzorgorganisatie. Ontdek hoe je de drempel om te melden verlaagt.